Doping

Uit schermwiki
Ga naar: navigatie, zoeken

1 Dopinggebruik binnen de schermsport[bewerken]

Doping is een onderwerp waar binnen schermen niet veel over gesproken wordt. Er is vrijwel nooit sprake van dopinggebruik binnen de sport. Er is een 'thread’ op fencing.net[1]waarin staat dat er nog nooit een schandaal is geweest omdat topatleten daadwerkelijk doping genomen hebben om hun prestaties te verhogen. Ook in de statistieken van de WADA[2] blijkt dat er weinig positief getest worden:

urine bloed
Op wedstrijden Buiten wedstrijden Op wedstrijden Buiten wedstrijden
SPORT samples AAF ATF Samples AAF ATF Samples AAF Samples AAF TOTAAL
Schermen 1.110 5 4 853 2 3 0 0 2 0 1.965
Wielrennen 12.521 244 152 6.797 24 80 643 1 663 1 20.624
Alle sporten 102.102 1.546 564 71.349 280 499 3.120 1 8.384 4 184.955
  • Sample: Any biological material collected for the purposes of Doping Control
  • AAF: Adverse Analytical Finding (dit is niet gelijk aan het aantal misbruik: “the figures given in this report may contain findings that underwent the Therapeutic Use Exemption (TUE) approval process.
  • ATF: Atypical Finding = entity which requires further investigation … prior to the determination of a AAF.


De FIE heeft ook een lijst[3] gepubliceerd met twee positieve testen (AAF’s) in 2012-2013 (1x RUS, 1x BRA) met 2 jaar schorsing. Het hogere aantal positieve testen (AAF) in de WADA lijst kan worden verklaard door gedispenseerd gebruik (therapeutic use exemption) van medicijnen en ‘ongelukjes’.

Het zou kunnen zijn dat er wel doping gebruik is in de hoogste klasse van schermen, maar dat deze onopgemerkt is gebleven. Dopingtesten zijn relatief schaars en worden praktisch alleen afgenomen op wedstrijden (en niet ‘out-of-competition’). Bloedtesten in schermen komen bijna niet voor (zie tabel hierboven). Doping zoals HGH (WADA-2014, S2, human growth hormone) is op dit moment niet zichtbaar in de WADA-urinetesten. Bovendien wegen de kosten (letterlijk cash-out, pakkans, gezondheidsrisico's, etc) binnen de schermsport niet op tegen de baten (mogelijke prestatieverbetering).

2 Doping en schermtopsport gaan niet samen[bewerken]

Waarom zou een schermer prestatieverhogende middelen gebruiken? Met schermen kan je geen miljoenen verdienen (doping komt het meeste voor in sporten waar veel te verdienen valt). Het enige wat we eruit halen is eeuwige roem: de kennis dat we iets bereikt hebben en dat we de beste zijn. Schermen doe je primair voor jezelf, om je eigen grenzen te verkennen en om je langdurige gezondheid te bevorderen. Dit is het perspectief wat wij als trainer-coach moeten blijven belichten.

In het enthousiasme voor de sport gaan atleten soms voorbij aan hun eigen gezondheid (en overtrainen we bijvoorbeeld). Ook hier is het de rol van de coach om het uiteindelijke doel voor ogen te houden, en de sporters te behoeden voor fouten die op korte termijn aantrekkelijk lijken, maar lange termijn groei in de weg staan.

3 houding van coaches en beroepscode[bewerken]

Je merkt over het onderwerp doping dat wel dat veel trainers bij andere sporters een 'het hoort erbij en is onvermijdelijk' houding hebben. Dat is niet verwonderlijk: het is voor trainers de taak om zo goed mogelijk te steunen in de ontwikkeling en de prestaties van de topsporters en daar hoort goede voeding, voedingssupplementen, hoogtetraining, en allerlei andere vormen van prestatiebeïnvloeding bij. Doping zit dus wat dat betreft altijd op de grens.

Op http://www.dopingautoriteit.nl/doelgroepen/trainercoaches/ken-de-dopingregels wordt uitgebreid ingegaan op het hoe en waarom van een gedegen kennis over dopingregels bij een coach. Vooral bij beginnende sporters (en ook hun ouders) dient een coach zich ervan bewust te zijn dat zijn niet realiseren dat een dopingovertreding zo gemaakt kan zijn. Het gebruik van medicijnen, voedingssupplementen en drugs levert een risico op. Het is daarom de taak van de coach om de sporter en ouders te informeren over de dopingregels en procedures. Zaken die voor de coach misschien in de loop der jaren gewoon zijn geworden zijn nieuw voor de jonge sporter en de ouders.

Alle schermleraren dienen zich aan de beroepscode NL-coach[4] te houden, waarin staat:

  • Maak de sporters gevoelig voor het dopingprobleem.
    • Op www.knas.nl/topsport staat alle – door de schermbond verzameld en ter beschikking gestelde – informatie met betrekking tot doping.
  • Werk met de verantwoordelijke instanties samen bij de opsporing en de bestrijding van dopingmisbruik.
  • De trainer onthoudt zich van enig advies ter zake van het gebruik of doen gebruiken van door de desbetreffende sportbond verboden middelen (doping), noch stimuleert het (doen) gebruik(en) van verboden middelen. De trainer zal het gebruik van verboden middelen afraden en minderjarige sporters wijzen op de daaraan verbonden gevaren.

Uiteraard zullen ook alle aan de bond verbonden personen/schermers zich te houden aan de anti-dopingregels van de KNAS.

4 gedragsregels dopingsreglement[bewerken]

Coaches en andere sportbegeleiders vallen onder de Wereld Anti-Doping Code. In artikel 21.2 van de Code worden de volgende verantwoordelijkheden van sportbegeleiders genoemd. Zo dienen coaches:

  • Kennis te hebben van de dopingregels en –procedures
  • Zich te houden aan de dopingregels en procedures
  • Medewerking te verlenen aan dopingcontroles en
  • De houding van hun sporters ten aanzien van doping gunstig te beïnvloeden

Overtredingen dopingreglement: De volgende handelingen zijn voor een coach verboden:

  • Niet of onvoldoende meewerken aan een dopingcontrole
  • Manipuleren
  • Het in bezit hebben van dopinggeduide stoffen
  • Het toedienen van dopinggeduide stoffen
  • Het handelen in dopinggeduide stoffen

5 onbedoeld dopinggebruik[bewerken]

Er gebeuren natuurlijk wel ongelukjes. Het is de taak van een schermleraar om dit te voorkomen. Ook al is de kans op een ongelukje op dit vlak heel klein: de gevolgen kunnen zeer groot zijn, bijvoorbeeld 2 jaar schorsing van sportdeelname, c.q. het einde van de schermcarriere.

5.1 drugs[bewerken]

Zo nu en dan is er een onfortuinlijke student of jongere na, die een paar weken voor de wedstrijd een jointje heeft gerookt of op andere (recreatief) drugs heeft gebruikt (o.a. WADA-2014, S8). Een geval beschrijft een atleet die door huisgenoten wel eens spacecake/worteltjestaart is gevoerd, zonder dat van te voren te weten. Het is toch wel erg sneu als zoiets je schermcarrière verwoest. Schermers moeten dus in ieder geval op de hoogte worden gesteld van de regels en de praktische gevolgen. Zover ik weet zijn middelen zoals cocaïne en xtc binnen een week uit je bloed verdwenen, maar kan THC, de werkzame stof in Marihuana na weken nog in een bloedtest naar voren komen, omdat de stof zich bindt/oplost in vetweefsel. Volgens de dopingsautoriteit komt 'valse' positiefbevindingen van THC minder voor sinds de toegestane hoeveelheid in het bloed is verhoogd. Dopingauthoriteit: "Bij zwaar gebruik kan cannabis tot zo’n anderhalve maand in de urine aantoonbaar zijn. Bij onregelmatig gebruik kan het tien of meer dagen duren. Deze tijdsduur geeft echter geen volledige zekerheid. Er is wel eens THC in urine aangetroffen 3 maanden nadat met het gebruik gestopt was. "[5]. Cafeïne (zie WADA-2014, S6b) en Alcohol (WADA-2014, P1) staan niet (meer) op de schermdopinglijst, dus dat scheelt een hoop ongelukken.

5.2 medicijnen[bewerken]

En andere bron van ongelukjes zijn sporters die ‘over-the-counter’ medicijnen halen bij de apotheek, die op de lijst van verboden werkzame stoffen staan, zonder dat ze het weten. Zo is er het beruchte snorgroeiverhaal van rugbyspeler Ryohei Yamanaka[6]. Ook komt het voor dat jonge atleten bijvoorbeeld Ritalin gebruiken tegen ADHD, voor het eerst deelnemen op internationaal niveau en dit zijn vergeten te melden. Coaches moeten dus er dus goed op letten dat atleten op tijd dispensatie aanvragen voor medicijngebruik. Een goede tool om te checken of dit nodig is, is de dopingwaaier app. In de praktijk gaat het vaak om middelen als

  • Anti-astmamiddelen als fenoterol en terbutaline
  • Mehthylfenidaat voor ADHD
  • Insuline (in geval van diabetes)
  • Bloeddrukmedicijnen (zoals diuretica en in sommige takken van sport bètablokkers)


5.3 voedingssupplementen[bewerken]

Volgens de dopingauthoriteit/NZVT[7] is 2-25% van alle voedingssupplementen vervuild met dopinggeduide middelen. Mocht een atleet/coach voedingssupplementen aanraden of willen gebruiken, dan valt het aan te bevelen alleen batches te kopen die getest zijn door de NZVT. En mee te nemen vanuit nederland naar het buitenland.

6 Mogelijke prestatiebevorderende stoffen in de schermsport[bewerken]

Er zijn een hoop middelen die een prestatieverhogend effect hebben. Schermen is echter een complexe sport waarin heel veel fysiologische processen spelen. Het gebruik van een prestatieverhogend middel zal ook prestatievermindering op andere vlakken met zich meebrengen. Dat gezegd hebbende zijn er een aantal middelen waar sommige schermers mogelijk baat bij hebben:

  • middelen die het concentratievermogen verhogen (zeker gedurende de hele wedstrijddag). Dit zijn in ieder geval de Betablockers (WADA-2014, P2) en die zijn alleen tijdens wedstrijden verboden bij sporten waar een lagere hartslag en minder trillingen gunstig zijn (boogschieten, darts, golf, etc.). Veel muzikanten gebruiken betablockers om plankenkoorts tegen te gaan (minder zenuwachtig te zijn en meer zelfvertrouwen te ervaren).
  • Ook stimulerende middelen (WADA-2014, S6) zoals:
    • cafeïne (niet op de dopinglijst) wordt veel gebruikt in de recreatieve sfeer om meer en langer te concentreren en leren.
    • ook mythylphenidate/methylfenidaat (beter bekend als Ritalin) worden veel gebruikt in de recreatieve sfeer om meer en langer te concentreren en leren. Onder andere het werkgeheugen en cognitieve controle van mensen (ook zonder ADHD) wordt beter. Voor methylfenidaat kan iemand met ADHD/ADD dispensatie krijgen van de dopingauthoriteit.
    • Ook andere amphetamines (speed) worden genoemd op fencing.net [1]als mogelijk zeer gunstig.
    • Nicotine (zie hieronder)
  • Misschien zouden antidepressiva ook nog een effect op de prestatie kunnen hebben.

6.1 nicotine[bewerken]

Ik weet dat ik snel ben op de piste. Maar zo snel dat ik rook, dat wist ik niet. 

Op fencing.net [1]wordt nicotine genoemd als "de" doping voor schermers. Quotes van fencing.net:

  • From what I've heard, the performance enhancing drug for fencers is nicotine. It increases the 'fight or flight' response in the body, it decreases your reaction time, improves your concentration, and, due to the release of endorphins, calms you down.* Go to any NAC/Summer nationals. Standing around the door of the convention center is always a group of coaches smoking.
  • Funny anecdote - I was at the Oceania Games back in the 80s (first international) and went to the bathroom between bouts and found one of the Korean national squad hiding in a stall - smoking! He indicated that his coach would have beaten him if he was found out. Don't know if the beating part was true.
  • From what I've seen going to World Cup events ..., pretty much all the top fencers smoke. You just see them puffing away outside between rounds etc. I often say to her "want to get to the top, start smoking!".

Tegenwoordig gaat het niet alleen meer om roken (waarbij vele stoffen vrij komen), omdat sporters ook nicotine op andere wijze kunnen binnenkrijgen (stickers, elektrische sigaretten, etc). Zo bestaan er veel verhalen over het gebruik van snus door Scandanavische atleten.(ref name="nam2013">

Er zijn topschermers die roken en velen die het niet doen. Precieze statistieken over het aantal rokende schermers ken ik niet. Gemiddeld 15% van de atleten rookt ([8], verwijzing 88). Dit is hoog omdat de wereldgezondheidsorganisatie een prevalentie van 25% wereldwijd aanhoudt. In Nederland is het percentage rokende volwassenen 23% in 2012 (33% in 2001). Het percentage rokers is het hoogst bij de 19-29-jarige mannen (33%, 2012). Ik heb ook op wereldbekerwedstrijden schermers gezien die stiekem roken (mag niet van de coach).

Er zijn ook legio (top)coaches die roken. Vooral (oost)Europese en Russische coaches staan er bekend om.

Roken en topsporten kunnen niet samengaan. Ook de FIE onderschrijft dat. In 2002 zie Rene roch, toenmalige president van de FIE: "Een van de fundamentele waarden van schermen is respect. Roken staat voor een gebrek aan respect aan jezelf en aan de anderen en is onverenigbaar met schermen". [9] Uiteraard is het verboden om (binnen) te roken op alle plekken waar een worldcup plaatsvindt.

6.1.1 Effecten van nicotine op prestatie[8][bewerken]

Er is behoorlijk wat wetenschappelijk bewijs/aanwijzingen dat nicotine een prestatiebevorderende (ergogenische) effect heeft. Atleten kunnen baat hebben bij de activatie van het sympathoandrenal systeem, wat resulteert in vermeerderde bloedtoevoer in de spieren en ververbranding (Lipolyse). Echter, nicotine is ook verschrikkelijk verslavend; mogelijk even verslavend als heroine en cocaine ([8], verwijzing 100). Alle goede effecten van nicotine op motorische prestatie, aandacht(focus) en geheugen zullen na een korte periode teniet gedaan worden door ontwenningverschijnselen. De korte termijn voordelen wegen niet op tegen de nadelen, zoals:

  • Nicotine stimuleert bepaalde receptoren voor de neurotransmitterstof acetylcholine. [10]. De stof is een neurotransmitter, die vooral betrokken is bij de impulsoverdracht van zenuwcellen naar skeletspiercellen.[11] Een goed onderzocht effect van acetylcholine heeft betrekking op het maken van keuzes (decision making). In de cortex verhoogt ACh het reactievermogen op zintuigelijke signalen, een vorm van attentie/focus. Data suggereert dat het innemen van choline (wat de aanmaak van ACh stimuleert) voor fysieke inspanning prestatieverhogend is en dat het ook het herstel kan bevorderen. [12].
  • Ook verhoogt nocitine de dopamine-uitgifte (voor enkele minuten). Dopamine verhoogt het gevoel van plezier en bewustzijn. Echter, op termijn zal de natuurlijke aanmaak van dopamine door roken verminderen.

6.1.2 Effecten van roken op de prestatie[bewerken]

Bij het roken komen vele andere stoffen dan nicotine in het systeem van de atleet. Naast teer gaat het om zo'n 3000 stoffen. Het nationaal kompas[13] geeft een goed overzicht over de nadelige effecten van roken, zoals:

  • Roken versnelt de afbraak van spierweefsel, waardoor (kracht)training minder effect heeft. [14]
  • Verminderde longcapaciteit, verminderd uithoudingsvermogen op lange termijn.

6.1.3 Effecten van schermen op roken[bewerken]

Gelukkig is er hoop: (kracht)training maakt het ook makkelijker om te stoppen met roken ([15],[8]verwijzing 102 en 103). Misschien moet de rokende coach zelf wat meer meetrainen….

6.1.4 Tips voor coaches in de jeugdles[bewerken]

Vanuit het Amerikaanse tobacco free sports initiative, komen de volgende tips aan coaches:

  • Van diegenen die starten met roken, sterft ongeveer 33% vroegtijdig aan tabakgerelateerde ziekten (Amerikaanse cijfers, Nederlandse cijfers kunnen iets anders liggen): Selecteer een groep van 20 kinderen. Laat nu zes of zeven kinderen opstaan. Dit zijn de kinderen die zullen sterven van tabaksgebruik.
  • 3 van de vier tieners die dagelijks roken zeggen dat ze roken omdat het erg moeilijk is om te stoppen. Maar waarom verslaafd zijn aan nicotine terwijl je verslaafd kan zijn aan schermen? Ben je niet al verslaafd aan ademen?
    • Laat de jeugd 45 seconden de adem inhouden
    • Na 30 seconden, zullen ze zich voelen als een roker na het rennen van een voetbalveldlengte (100 meter).
    • Na 40 seconden, zullen ze zich voelen als een roker na het rennen van twee voetbalveldlengtes (200 meter).

7 Zie ook[bewerken]

8 Bronnen:[bewerken]

  1. 1,0 1,1 1,2 fencing.net forum: Thread: Doping in fencing
  2. WADA: Anti-doping Testing Figures Report 2012: pdf
  3. FIE: rules violation.pdf | anti-doping rules violations
  4. NL-coach: beroepscode (pdf), DEEL 1 artikel .1.1 en DEEL 2 artikel 2.7
  5. Dopingautoriteit FAQ:staat cannabis ook op de dopinglijst?
  6. Daily telegraph: Japanese rugby star fails drugs test after trying to grow a moustache
  7. NZVT
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Dominik H Pesta et.al.: The effects of caffeine, nicotine, ethanol, and tetrahydrocannabinol on exercise performance, Nutrition & Metabolism 2013, 10:71
  9. FIE: persbericht: Escrime fait un tabac (frans, 2002).
  10. medisch contact: soms is roken beter
  11. wikipedia: NL
  12. healthy.net Effects Of Choline On Athletic Performance And Fatigue
  13. Nationaal kompas: Wat zijn de gezondheidsgevolgen van roken?.
  14. Ergo-log: [http://www.ergo-log.com/smokingmuscles.html stop smoking, grow faster
  15. ergo-log: [http://www.ergo-log.com/strength-training-increases-success-of-attempts-to-quit-smoking.html strength training increases success of attempts to quit smoking