Essentie

Uit schermwiki
Ga naar: navigatie, zoeken

De essentie of betekenis van het schermen is iets waar iedereen een eigen ervaring bij heeft. Het schermen is een lijflijke ervaring die zich niet altijd, of misschien wel eigenlijk niet, in woorden laat omzetten. Hieronder enkele beschouwingen:

1 Geven zonder te nemen[bewerken]

De essentie en daarmee de spirituele uitleg van het schermen wordt soms gegeven als "raken zonder geraakt te worden". En diepere, andere kijk op deze materie geeft een schermleraar er echter bij Molière[1] aanleiding om te zeggen dat schermen "geven is zonder te ontvangen".

FENCING MASTER: As I have told you, the entire secret of fencing lies in two things: 
to give and not to receive; 
and as I demonstrated to you the other day, it is impossible for you to receive, 
if you know how to turn your opponent's sword from the line of your body. 
This depends solely on a slight movement of the wrist, either inward or outward.  
MONSIEUR JOURDAIN: In this way then, a man, without courage, is sure to kill his man and not be killed himself?  
FENCING MASTER: Without doubt.[1]

Beide uitleggen hebben in het Nederlands een prachtige verbinding met waarden en normen zoals kwetsbaarheid (raken, zie later ‘overtuiging’) en vrijgevigheid. Wat mij betreft is “geven zonder te ontvangen” een beschaafdere vorm van “raken zonder geraakt te worden”.

2 Kunst van de overtuiging[bewerken]

De uiteindelijke overwinning komt tot stand in de voorbereidingen en niet in de finale. In de finale moet de situatie die in de voorbereidingen is gecreëerd worden afgemaakt. De deal wordt gesloten.

De voorbereidingen kunnen gezien worden als een onderhandeling. Jij onderhandelt de ruimte (tijd en afstand) met je tegenstander. Daarbij zul je moeten inviteren, misleiden, verleiden, verlokken, et cetera. De tegenstander zal proberen om hetzelfde bij jou te doen. De twee schermers zijn bewust van elkaars intenties en hebben een doel wat heel dicht bij elkaar ligt (zeker bij degen, waarbij er letterlijk maar enkele milliseconden tussen ligt).

Di Ciolo noemt schermen een spel van overtuiging. De tegenstanders moeten elkaar overtuigen zich te laten raken. Daarbij speelt emotie, zelfstandigheid en zelfvertrouwen een grote rol. Om de ander te kunnen raken moet je je kwetsbaar opstellen. Je moet in de ruimte van de tegenstander komen. Hier kan de tegenstander jou raken en jij bent dus kwetsbaar.

3 Het masker en het wapen[bewerken]

Het schermmasker speelt een belangrijke rol in het schermen. Achter het masker kun jij jezelf zijn. Achter dat masker mag je agressief zijn, je vrijgeven aan ‘dierlijke’ instincten, mag je eerlijk zijn, mag je leiden, misleiden, domineren, etc. Achter het masker kom je met de donkere kanten van jezelf in aanraking. Door ons vrij te geven achter het masker is het in het schermen mogelijk nieuwe vaardigheden ontwikkelen, waar we anders niet eenvoudig bij kunnen. Door agressie kan hij moed ontwikkelen. Door domineren kan de atleet leren voor zichzelf op te komen. Leren verleiden maakt het makkelijker om met anderen in contact te komen.


Een geoefende schermer verlengt zijn lichaam door het wapen. Hij wordt letterlijk één met zijn wapen. Het invloeddomein van de schermer in ruimte wordt het hanteren van het wapen letterlijk groter. Wapens kletteren tegen elkaar. Daarmee raken tegenstanders elkaar aan. Het schermen is op deze wijze een zeer intieme sport. In het moment, achter dat masker en door het wapen kan het lichaam niet liegen.


Het masker waarachter mensen verschuild gaan en het wapen waarmee mensen zich verlengen zijn dus twee instrumenten waarmee men juist dichter bij zichzelf komt (probeert te komen) en het contact met de tegenstander en tegenstand op een respectvolle wijze tot stand brengt. Het schermen is dus een beschaafde manier om dingen die maatschappelijk niet altijd aanvaard zijn toch op een respectvolle manier met elkaar kunnen beleven.

4 Kiezen en acteren[bewerken]

Echter, schermen kan je ook doen zonder masker of wapen. Het gaat om de keuzes die je maakt.[2]

5 Het hier en nu en de natuurkrachten[bewerken]

 "Athletes should also be aware of .. a forth spiritual dimension. 
 Awareness of natural laws will help athletes in living and doing sports freely"

Kogler[3] schrijft dat wij ons bewust moeten zijn van een vierde spirituele dimensie van het schermen. Het gaat hierbij hem om dat we respect tonen en bewust zijn naar de natuurkrachten om ons heen. Het feit dat het schermen in het hier en nu gebeurt, in “het moment”, is dus een belangrijke factor. (“momentkeuze” en “schermtempo” zijn ook belangrijke schermtermen). Deze filosofie heeft veel te maken met boeddhisme en het hindoeïsme. Kogler was dan ook zeer geïnspireerd door de yoga.

Door de tijdsdruk in het schermen is het lichaam volledig zichzelf en daarmee is ook de schermer volledig zichzelf. Bewustzijn en onderbewustzijn kunnen in het schermen niet losgekoppeld worden, zeker niet in de strijd op de loper. Ze moeten samenvallen voor een topprestatie.

6 Fijn en grof[bewerken]

Een volgend, specifiek element van het schermen is het gebruik van zowel grove motoriek als fijne motoriek. De kleinste beweging (van het wapen) kan de grootste kracht van de tegenstander afweren/ deflecteren of zelfs tegen zichzelf laten keren. Een goede schermatleet is waardig met de punt en weet de natuurwetten te gebruiken om hefbomen te creëren die de tegenstander dwingen zijn spel te volgen. Aan de andere kant is fysieke kracht (domineren met uithoudingsvermogen, agiliteit, fitheid, snelheid, etc.) een onmiskenbaar element. In het schermen zullen “domme” kracht en slim fijn werk moeten samenwerken. De één is geen meester over de ander. Het gaat om het geheel om de eenheid.

7 De betekenis voor de kijker[bewerken]

De schermtechniek is als letters die schermers in de tactiek aan elkaar rijgen tot woorden. Twee schermatleten schrijven samen een gedicht als zij een mooie wedstrijd beleven vol emotie en diepere betekenis voor beiden. Deze hogere esthetische (misschien wel literair te noemen) diepere lagen en betekenis kunnen de toeschouwers ook meemaken van de zijlijn. Een mooie schermwedstrijd is een genot kijken om naar te. Emotie speelt een grote rol. Schermen is eerder retoriek (in de betekenis van retorica, kunst van het overtuigen) dan redeneren.

8 Schermen tegen jezelf[bewerken]

Zeker bij een tegenstander die jou goed kent, geef je hem bij iedere treffer die je maakt, weer een nieuwe les. Hij wordt beter en jij niet (of anders). Dus uiteindelijk scherm je tegen jezelf!

Schermen leert je “geven zonder te ontvangen”. Wat je geeft, de intentie, bepaalt uiteindelijk de moraliteit. Dat zou, in een duel, de dood kunnen zijn. Het kunnen ook mooie lessen en ervaringen (voor je tegenstander/partner) zijn.

9 Bronnen[bewerken]

  1. 1,0 1,1 Molière, The Middle-Class Gentleman, 1670
  2. http://gawker.com/this-story-about-a-fencing-coach-who-foiled-a-robbery-i-1434283900
  3. Aladar Kogler: One Touch at a Time: Psychological Aspects Of Fencing, 2004